تردید متحدان آسیایی دربارۀ پشتیبانی آمریکا
نوشته ادوارد وانگ- ۱۵ آگوست ۲۰۲۶
تنش میان چین و فیلیپین، شدیدترین درگیریِ چند سال اخیر در منطقهای از دریای جنوبی چین بود که مدتها کانون اختلافات دو کشور بوده است.
فیلیپین دهههاست که ادعای مالکیت بر صخرۀ کوچکی را در آبهای مورد اختلاف دارد و با اعزام نیروهای نظامی به یک فروند کشتی مربوط به دوران جنگ جهانی دوم که در آنجا پهلو گرفته بود، چیرگیش را بر این سرزمین نشان داده است. حکم دادگاهی بینالمللی، یک دهۀ پیش، از ادعای فیلیپین حمایت میکند.
اما ماه گذشته، یک فروند کشتی گارد ساحلی چین شروع به گشتزنی در اطراف این کشتی که «سیرا مادره» نام دارد، کرد. این آخرین مورد از یک رشته رویارویی طولانی، بین دو دولت در این مکان بود که «دومین تپۀ توماس» نامیده میشود.
به گفتۀ مقامهای فیلیپینی و آمریکایی، در یک مقطع، گارد ساحلی چین از قایقهای کوچک برای حمله به خدمۀ فیلیپینی استفاده کرد و یکی از آنها را با باتوم چوبی به باد ضرب و شتم گرفت که باعث آسیب به سر او شد. چین، فیلیپین را به خاطر تحریک این درگیری سرزنش کرد.
سفیر آمریکا خشمش را ابراز و اعلام کرد: ایالات متحده در کنار فیلیپین، قدیمیترین متحد پیمان ایالات متحده در جنوب شرقی آسیا ایستاده است.
با این حال، هیچ کس انتظار ندارد که چین به این زودیها فعالیتهای توسعهطلبانهاش را در منطقه مهار کند و با توجه به حواسپرتی و اتلاف منابع عظیم جنگ آمریکا و اسرائیل ضد ایران، تردیدهای فزایندهای در میان کشورهای آسیایی دربارۀ اقدامی از سوی ایالات متحده برای بازدارندگی چین دیده میشود.
ایالات متحده در حال اتمام ذخایر تسلیحات حیاتی خود، از جمله موشکهای رهگیر پدافند هوایی است. حملات موشکی و پهپادی ایران، نیروهای آمریکایی را مجبور به ترک پایگاههایشان در خاورمیانه کرده و خودِ آن پایگاهها را نیز منهدم ساخته است و این، شاهدی بر تواناییهای ارتش چین، با توانی به مراتب بیشتر از نیروهای مسلح ایران، در هر گونه منازعهای در آسیاست.
در اوایل ماه ژوئیه، چین در آزمایشی نادر، یک فروند موشک بالستیک قارهپیما با قابلیت حمل کلاهک هستهای را که حامل کلاهکی ساختگی بود، از یک فروند زیردریایی هستهای به سوی اقیانوس آرام پرتاب کرد. این موشک یکی از قدرتمندترین عناصر زرادخانه این کشور است.
به گفته مقامهای کنگره که در جریان این تصمیم قرار گرفتهاند، در حالی که چین قدرتش را آزمایش میکند، وزارت امور خارجۀ رئیس جمهور ترامپ، در حال تعطیلی کنسولگریهایش در ژاپن و اندونزی است.
گرگوری دبلیو. میکس، نماینده ارشد دموکراتها در کمیته امور خارجه مجلس نمایندگان، در بیانیهای گفت: دوره دوم ریاست جمهوری آقای ترامپ «شکست بزرگی برای منافع ایالات متحده در منطقه آسیا بوده است».
وی افزود: «این راهبرد، اگر حتی بتوان آن را راهبرد نامید، هدیهای به چین است که اعتبار ایالات متحده را تضعیف میکند و به امنیت ملی ما آسیب میزند.»
منصوبان ترامپ میگویند که دولت متبوعشان، میدان آسیا را واگذار نخواهد کرد. البریج کولبی، معاون وزیر دفاع در امور سیاسی، در سخنرانی غرائی که در دهم آگوست در مانیل ایراد کرد، گفت: دولت ترامپ قصد دارد “وضعیت بازدارندگی از طریق انکار را در امتداد اولین زنجیره جزایر حفظ کند”. این یعنی دولت مایل است منابعی نظامی را برای انصرافِ چین از انجام هرگونه حمله یا تهاجم به جزایری که شامل تایوان و بعضی جزایر فیلیپین و ژاپن میشود، اختصاص دهد.
اما آقای کولبی همچنین گفت: متحدان باید برای دفاع بیشتر هزینه کنند و باید سعی کنند ارتشهایشان را با ارتش ایالات متحده ادغام کنند – و “بیهوده و بیهوده به دنبال حذف یا جایگزینی ما نباشند.”
جنگ تجاری جهانی آقای ترامپ که کشورهای جنوب شرقی آسیا هم جزو اهدافش بوده است، همچنین برای متحدان و شرکا آشکار کرده است که ایالات متحده میتواند دشمنی تجاری باشد.
دولت ایالات متحده سالهاست که فاقد چشماندازی اقتصادی برای جنوب شرقی آسیا بوده است، زیرا سیاستمداران دموکرات و جمهوریخواه از پیمان تجاری حاشیه اقیانوس آرام که رئیس جمهور باراک اوباما آن را ترویج میکرد، عقبنشینی کردهاند.
این امر باعث شده است که کشورهای جنوب شرقی آسیا از خود بپرسند: چه اتفاقی برای تلاشهای ایالات متحده به منظور اطمینان از حفظ حضورش در برابر چین افتاده است.
میرا رپ-هوپر که در دوران دولت بایدن، در شورای امنیت ملی خدمت میکرد و اکنون پژوهشگر مهمان در موسسه بروکینگز است، گفت: “در حالی که کشورهای جنوب شرقی آسیا نمیخواهند در دام درگیری قدرتهای بزرگ بین ایالات متحده و چین گرفتار شوند، آنها هنوز میخواهند احساس کنند که ایالات متحده، وزنۀ تعادل سالمی در برابر جمهوری خلق چین است.” او از حروف اول نام رسمی این کشور، یعنی PRC استفاده میکرد.
او افزود: “پس، این تصور که ایالات متحده در جایگاهِ جایگزین، در حال کنار رفتن است، تأثیر واقعی بر بسیاری از این شرکا نیز گذاشته است.”
در حالی که آقای ترامپ از چین به سانِ رقیبی اقتصادی یاد میکند، با این حال، وقتی در جریانِ جنگ تعرفهای سال گذشته، این ابرقدرت، پاسخ قاطعی داد، در برابرش کرنش کرد.
ترامپ، در جریان دیدارش از پکن در ماه مه، شی جین پینگ، رئیس جمهور چین را ستایش و از او برای انجامِ سفری رسمی به واشنگتن در اواخر سپتامبر دعوت کرد.
اقدام ترامپ برای ایجاد آن چه او «جی ۲» – گروه دو – به همراه چین مینامد، فشار فزاینده از سوی هر دو حزب را در واشنگتن، در دهه گذشته، به منظورِ مقابله با چین به سانِ رقیبی متخاصم خنثی کرده است.
با افزایش خوش و بش ترامپ و شی، شماری از کشورهای آسیایی احساس میکنند که کنار گذاشته شدهاند، اما در عین حال ترجیح میدهند رفتار دوستانۀ خودشان را در قبال چین حفظ کنند.
این امر به ویژه زمانی صادق است که چین همچنان بزرگترین شریک تجاری بسیاری از کشورها است و ایالات متحده روی ارائه جایگزینهای اقتصادی کار نمیکند.
ریچارد حیدریان، دانشمند علوم سیاسی اهل فیلیپین گفت: «ما در موقعیت بسیار دشواری هستیم، زیرا میدانیم که میخواهیم با هر دو طرف، رابطه حداکثری داشته باشیم. در حالی که برای کشورهایی مانند فیلیپین، این امر حتی غیرممکنتر است، زیرا ایالات متحده، متحدی نظامی است. ما دربارۀ تهدید چین به ایالات متحده نیاز داریم، اما ایالات متحده در هیچ چیز فراتر از جنبه نظامی به ما علاقۀ چندانی نشان نمیدهد.”
دولت بایدن موافقت کرد که با فیلیپین در زمینه گسترش یک شبکه حمل و نقل به نام کریدور اقتصادی لوزون همکاری کند تا این کشور را بهتر در زنجیرههای تأمین جهانی ادغام کند، اما دولت ترامپ در تلاش است تا فیلیپین را به ابتکار عمل موسوم به «پکس سیلیکا» وارد کند، با این تصور که این کشور باید روی تولید نیمهرساناها و ساخت هوش مصنوعی به گونهای کار کند که به نفع ایالات متحده باشد.
اما این گامهای نوپا در برابر تلاشهای ایالات متحده به منظورِ حفظ روابط نظامیاش با فیلیپین رنگ میبازند. این دو کشور مدتهاست که رابطه نزدیکی دارند و سعی کردهاند همکاری نظامیشان را حفظ کنند، هرچند روابطشان گاهی شاهد تغییراتی بوده است.
ایالات متحده، پس از گرفتن فیلیپین از اسپانیا در جنگ اسپانیا و آمریکا، آن را به اولین پایگاه استعماری خود در آسیا تبدیل کرد و فیلیپین تنها کشور جنوب شرقی آسیا است که یک پیمان اتحاد رسمی با ایالات متحده دارد – پیمانی که ارتشهایشان را ملزم به همکاری برای دفاع از همدیگر میکند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ماه گذشته در مانیل در جریان مجمع سالانه کشورهای جنوب شرقی آسیا به خبرنگاران گفت که ارتش ایالات متحده مصمم است تا در برابر تلاشهای توسعهطلبانۀ چین مقاومت کند.
او گفت: “ما هرگز نخواهیم پذیرفت که آبراههای بینالمللی به نحوی تحت کنترل سایر کشورها باشند. ما به دریانوردی در آبراههای بینالمللی و تلاشهای آزادی ناوبری از این نوع ادامه خواهیم داد و به تعهداتمان- برای نمونه، با فیلیپین و سایر کشورها- در چارچوب تعهداتی که داریم، پایبند خواهیم بود.”
در دوران دولت بایدن، دولت ایالات متحده رویکردی عملی برای ایجاد مشارکت در آسیا در پیش گرفت. این امر، ژاپن را به یک ائتلاف امنیتی با فیلیپین وارد کرد و رئیس جمهور جوزف آر. بایدن جونیور، فیلیپین را وادار کرد تا به نیروهای آمریکایی دسترسی گستردهتری به نُه پایگاه در جزایر نزدیک تایوان بدهد.
در نوامبر ۲۰۲۲، کامالا هریس، معاون رئیس جمهور، به جزیره پالاوان، در شرق دریای چین جنوبی، پرواز کرد و از پایگاه گارد ساحلی فیلیپین در آن جا بازدید کرد تا هشداری برای چین ارسال کند.
همکاری نظامی در دوران آقای ترامپ، با وجودِ تخلیه منابع نظامی بر اثر جنگ ایران ادامه یافته است. در ماه مه، ارتشهای ایالات متحده و فیلیپین، موشکانداز تایفون را در یکی از جزایر آزمایش کردند، نمایشی عمومی با سلاحی که میتوانست در صورت تلاش نیروهای چینی برای حمله به تایوان، ضد آنها به کار گرفته شود.
فیلیپین در ماه ژوئن از ژاپن دعوت کرد تا در رزمایشهای نظامی چندملیتی شرکت کند، این اولین بار پس از جنگ جهانی دوم بود که نیروهای ژاپنی در خاک فیلیپین فعال بودند. این اقدام هم ادامه ائتلاف تحت نظارت دولت بایدن و هم تلاشی از سوی فیلیپین برای گسترش مشارکتهایش،س فراتر از ایالات متحده است.
- اریک اشمیت با گزارش از واشنگتن در این زمینه همکاری کرد.
- ادوارد وانگ، خبرنگار روزنامه تایمز، در مورد امور جهانی، سیاست خارجی ایالات متحده و وزارت امور خارجه گزارش میدهد.
متن انگلیسی در سایت انگلیسی سهیل رسانه موجود است.